کسانی که در ایران قصد دارند تا سرمایهی خود را بر روی سهامهای شرکتهای مختلف سرمایهگذاری کنند، باید از بازارهای بورس و فرابورس استفاده نمایند. هر کدام از این بازارها دارای ویژگیهای خاصی هستند و ورود به آنها به عنوان سرمایهپذیر و یا سرمایهگذار، منوط به رعایت شرایط و ضوابط مشخصی میباشد. شناخت دقیق ساختار، قوانین و تفاوتهای این دو بازار میتواند نقش مهمی در تصمیمگیری آگاهانه و کاهش ریسک سرمایهگذاری داشته باشد و از بروز خطاهای رایج در مسیر ورود به بازار سرمایه جلوگیری کند. در این مقاله قصد داریم تا تفاوتهای اصلی بازارهای بورس و فرابورس را به شما توضیح دهیم و با بررسی جنبههایی مانند نحوه پذیرش شرکتها، ارزش سهام، ساعات فعالیت بازارها و مزایای هر یک، دیدی جامع و کاربردی نسبت به این دو بازار سرمایه ارائه کنیم. اگر شما هم علاقه دارید تا با 2 بازار فوق، بیشتر آشنا شوید، تا پایان با ما همراه باشید تا با آگاهی بیشتر، مسیر سرمایهگذاری خود را هوشمندانهتر انتخاب نمایید.
بازار بورس، از جمله بازارهای مالی معتبر ایران میباشد که طی دهه اخیر در ایران، کاربران زیادی را به خود جلب کرده است. بورس یک بازار سازمانیافته و رسمی است که در آن انواع اوراق بهادار مانند سهام شرکتها، اوراق بدهی و سایر ابزارهای مالی خرید و فروش میشوند و هدف اصلی آن، ایجاد بستری شفاف و قانونمند برای انجام معاملات مالی میان سرمایهگذاران و شرکتهاست. در این بازار، قیمتها بر اساس عرضه و تقاضا شکل میگیرند و نظارت نهادهای قانونی باعث افزایش اعتماد و امنیت معاملات میشود.
بازار بورس بهعنوان یکی از مهمترین ارکان بازار سرمایه، نقش مؤثری در هدایت سرمایههای خرد و کلان به سمت فعالیتهای مولد اقتصادی ایفا میکند و این امکان را فراهم میسازد که افراد حقیقی و حقوقی بتوانند سرمایههای خود را در مسیر درست هدایت کرده و از رشد اقتصادی منتفع شوند. این بازار در سه شاخهی مختلف فعالیت میکند که عبارتند از بورس کالا، بورس ارز و بورس اوراق بهادار.
در بورس کالا، محصولات فیزیکی مورد معامله قرار میگیرند و در بورس ارز، واحد پولی کشورهای مختلف معامله میشود، اما در بورس اوراق بهادار، شرکتهای مختلف سهام و اوراق مالی خود را بهصورت گواهی سپرده، گواهی سهام، اوراق خزانه و سایر ابزارهای مالی در اختیار متقاضیان قرار میدهند. این تنوع ابزارهای مالی باعث شده است تا سرمایهگذاران با سطح ریسکپذیری متفاوت، امکان فعالیت و انتخاب روش مناسب سرمایهگذاری در بازار بورس را داشته باشند.
از سوی دیگر، شرکتهایی که قصد ورود به بازار بورس را دارند، باید تمامی شرایط احراز این بازار را دارا بوده و قوانین و الزامات آن را رعایت نمایند. این شرایط شامل شفافیت مالی، ارائه گزارشهای حسابرسیشده و برخورداری از ساختار مالی مناسب است که به افزایش اعتماد سرمایهگذاران کمک میکند.
شرکتها پس از ورود به بازار بورس و عرضه سهام خود، میتوانند از مزایای متعددی مانند دریافت اعتبار، بهرهمندی از معافیتهای مالیاتی و افزایش توان تأمین مالی برخوردار شوند. به همین دلیل، بسیاری از شرکتها در ایران تمایل دارند وارد بازار بورس شوند و با استفاده از این مزایا، مسیر رشد و موفقیت مالی خود را هموار کنند. علاوه بر این، حضور در بورس میتواند به افزایش اعتبار برند شرکتها و بهبود جایگاه آنها در فضای رقابتی اقتصاد کشور منجر شود. برای بسیاری از افراد نیز بورس نقطه آغاز ورود به بازار سرمایه و شروع سرمایهگذاری در بورس و مفهوم عرضه اولیه به شمار میآید.
ایده تأسیس بورس در ایران به دهه ۱۳۱۰ بازمیگردد، اما به دلایل مختلف اجرایی نشد. در نهایت، بورس اوراق بهادار تهران در سال ۱۳۴۶ بهطور رسمی فعالیت خود را آغاز کرد. در سالهای ابتدایی، تعداد شرکتها و حجم معاملات محدود بود، اما بهتدریج با توسعه اقتصادی کشور، نقش بورس پررنگتر شد. پس از انقلاب اسلامی و در دورههای مختلف، بورس دستخوش تغییرات ساختاری شد و با تصویب قوانین جدید، مسیر توسعه خود را ادامه داد. امروزه بورس ایران بهعنوان یکی از ارکان اصلی بازار سرمایه، نقش مهمی در جذب سرمایه و گسترش فعالیتهای اقتصادی ایفا میکند.
یکی از مهمترین کارکردهای بورس، کمک به تأمین مالی شرکتهاست. شرکتها با پذیرش در بورس میتوانند بخشی از مالکیت خود را از طریق عرضه سهام به عموم واگذار کرده و منابع مالی موردنیاز برای توسعه، نوسازی یا اجرای پروژههای جدید را تأمین کنند. این روش تأمین مالی، علاوه بر کاهش وابستگی به تسهیلات بانکی، شفافیت مالی شرکتها را نیز افزایش میدهد. عرضه اولیه سهام شرکتها در بورس، فرصتی مناسب هم برای شرکتها و هم برای سرمایهگذاران فراهم میکند تا در فرآیند رشد و سودآوری مشارکت داشته باشند و این موضوع ارتباط مستقیمی با شروع سرمایهگذاری در بورس و مفهوم عرضه اولیه دارد.
سرمایهگذاری در بورس مزایای متعددی دارد که از جمله آنها میتوان به نقدشوندگی بالا، شفافیت اطلاعات، امکان سرمایهگذاری با مبالغ مختلف و پتانسیل کسب بازدهی مناسب در بلندمدت اشاره کرد. بورس این امکان را فراهم میکند که سرمایهگذاران با تحلیل و آگاهی، سبد متنوعی از داراییها تشکیل دهند و ریسک سرمایهگذاری خود را مدیریت کنند. همچنین دسترسی عمومی به اطلاعات شرکتها و نظارت نهادهای رسمی، امنیت بیشتری نسبت به بسیاری از بازارهای غیررسمی ایجاد میکند. به همین دلیل، بورس برای بسیاری از افراد یکی از بهترین گزینهها برای ورود به بازار سرمایه و شروع سرمایهگذاری در بورس و مفهوم عرضه اولیه به شمار میآید.
یکی دیگر از بازارهای سرمایهگذاری تاسیس شده در ایران، بازار فرابورس میباشد. این بازار که در سال 1387 شروع به کار کرده است را بازار OTC نیز مینامند. بازار فرابورس یکی از زیرمجموعههای بازار بورس و اوراق بهادار میباشد و در زمینه فروش سهامهای شرکتهای مختلف فعالیت میکند.
هدف اصلی از ایجاد بازار فرابورس، فراهم کردن بستری مناسب برای شرکتهایی است که شرایط ورود به بورس را ندارند اما همچنان قصد تأمین مالی و حضور در بازار سرمایه را دارند.
تفاوت بازار بورس و فرابورس در این میباشد که بازار بورس، قوانین بسیار دشواری را برای ورود شرکتهای مختلف تعیین کرده است و به همین دلیل، برخی از شرکتها به دلیل عدم تامین منابع مالی نمیتوانند در ابتدا سهام خود را در بورس عرضه کنند. در مقابل، قوانین سازمان فرابورس انعطافپذیری بیشتری دارند. بدین ترتیب، شرکتهایی که نمیتوانند به بازار بورس وارد شوند، اوراق بهادار خود را در فرابورس به فروش میرسانند.
این انعطافپذیری باعث شده است تا فرابورس به محلی مناسب برای پذیرش شرکتهای نوپا، کوچکتر یا در حال رشد تبدیل شود و سرمایهگذاران نیز فرصتهای متنوعتری برای انتخاب داشته باشند.
شرکتهای حاضر در بازار فرابورس از نظر اندازه و ارزش بازار در سطوح متفاوتی قرار دارند و بررسی وضعیت آنها معمولاً با نگاهی به دستهبندی ارزش بازاری سهام شرکتها انجام میشود که به سرمایهگذاران در ارزیابی میزان ریسک و بازده کمک میکند.
همچنین فرابورس با ایجاد بازارهای مختلف، امکان معامله اوراق بهادار با درجه ریسک متفاوت را فراهم کرده است تا فعالان بازار بتوانند متناسب با استراتژی سرمایهگذاری خود تصمیمگیری نمایند.
در مجموع، بازار فرابورس نقش مهمی در تکمیل ساختار بازار سرمایه ایران ایفا میکند و بهعنوان پلی میان شرکتهای کوچک و بازار بورس، زمینه رشد تدریجی و ورود آنها به بازارهای بزرگتر را فراهم میسازد.
تفاوت ماهوی بازار فرابورس با بورس را میتوان در ساختار پذیرش، میزان سختگیری قوانین و نوع شرکتهای فعال در این دو بازار مشاهده کرد. بازار بورس دارای چارچوبهای قانونی سختگیرانهتری برای پذیرش شرکتهاست و شرکتها برای ورود به این بازار ملزم به برخورداری از شفافیت مالی بالا، سابقه سودآوری مناسب، سرمایه ثبتشده مشخص و گزارشهای حسابرسیشده منظم هستند. به همین دلیل، بورس بیشتر میزبان شرکتهای بزرگ، باسابقه و تثبیتشده اقتصادی است.
در مقابل، بازار فرابورس با هدف تسهیل ورود شرکتها به بازار سرمایه ایجاد شده و قوانین انعطافپذیرتری نسبت به بورس دارد. این ویژگی باعث شده است شرکتهای کوچکتر، نوپا یا در حال رشد که هنوز شرایط لازم برای ورود به بورس را ندارند، بتوانند از طریق فرابورس اقدام به عرضه اوراق بهادار و جذب سرمایه کنند. از نظر ماهوی، فرابورس نقش مکمل بورس را ایفا میکند و بهعنوان پلی برای ورود تدریجی شرکتها به بازارهای رسمیتر و بزرگتر شناخته میشود. همچنین تنوع بازارها و تابلوهای معاملاتی در فرابورس، امکان درجهبندی ریسک شرکتها را برای سرمایهگذاران فراهم کرده است.
بازار فرابورس مزایای متعددی هم برای شرکتها و هم برای سرمایهگذاران به همراه دارد. برای شرکتها، مهمترین مزیت فرابورس، سهولت پذیرش و کاهش موانع ورود به بازار سرمایه است. شرکتها میتوانند با حضور در فرابورس، منابع مالی موردنیاز خود را از طریق عرضه سهام یا سایر اوراق بهادار تأمین کرده و وابستگی خود به تسهیلات بانکی را کاهش دهند. علاوه بر این، ورود به فرابورس به افزایش شفافیت مالی، ارتقای اعتبار تجاری و بهبود جایگاه شرکتها در فضای رقابتی کمک میکند.
از سوی دیگر، سرمایهگذاران نیز با فعالیت در بازار فرابورس به فرصتهای سرمایهگذاری متنوعتری دسترسی دارند. وجود شرکتها با اندازهها و ارزشهای بازاری متفاوت، امکان انتخاب گزینههای متناسب با سطح ریسکپذیری و اهداف سرمایهگذاری را فراهم میسازد. همچنین فرابورس با ایجاد بازارهای مختلف، به سرمایهگذاران این امکان را میدهد که آگاهانهتر تصمیمگیری کرده و بازدهی بالقوه بالاتری را در کنار پذیرش ریسک منطقی تجربه کنند. در مجموع، بازار فرابورس با ایجاد تعادل میان ریسک و فرصت، نقش مهمی در توسعه بازار سرمایه و افزایش مشارکت فعالان اقتصادی ایفا میکند.
در پاراگرافهای قبل، به برخی از تفاوتهای بازارهای بورس و فرابورس اشاره کردیم. در این بخش قصد داریم تا تفاوتهای بازارهای فوق را به صورت جامع مورد بررسی قرار دهیم. شناخت دقیق تفاوتهای بازارهای بورس و فرابورس میتواند به سرمایهگذاران در انتخاب مسیر مناسب سرمایهگذاری و مدیریت بهتر ریسک کمک شایانی نماید.
تفاوتهای بازارهای بورس و فرابورس عبارتند از؛
اساسی ترین تفاوت بین بازارهای بورس و فرابورس، نحوهی پذیرش شرکتها میباشد. قوانین بازار بورس برای پذیرش شرکتهای مختلف، بسیار دشوار است اما قوانین بازار فرابورس انعطاف پذیر می باشند. به همین دلیل، شرکت هایی که توانایی و اجازه ورود به بازار بورس را ندارند(عدم تامین منابع مالی، پذیرش شرکتهای کوچک)، سهام خود را از طريق فرابورس با رعایت ضوابط این بازار به متقاضیان عرضه می کنند.
این تفاوت در پذیرش باعث شده است فرابورس نقش مهمی در حمایت از شرکتهای نوپا و در حال رشد ایفا کند و مسیر ورود تدریجی آنها به بازار سرمایه را هموار سازد.
یکی دیگر از تفاوتهای بزرگ بازارهای بورس و فرابورس در تعداد بازارهای زیرمجموعه هر کدام از آنها می باشد.
بورس اوراق بهادار تهران را میتوان اصلیترین بازار اوراق بهادار در نظر گرفت. در حقیقت، شاخص کل بورس که معیاری برای عملکرد بازار سهام شناخته میشود نمایانگر تغییرات شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران است. این بازار دارای چندین شاخص مهم و تاثیرگذار است.
در بورس تهران انواع اوراق بهادار مانند سهام، اوراق بدهی، اوراق مشتقه (قراردادهای آتی و اختیار معامله) و صندوقهای سرمایه گذاری معامله میشود. تمرکز اصلی بورس تهران بر شرکتهای بزرگ و با ارزش بازار بالا، موجب افزایش شفافیت و ثبات نسبی این بازار شده است.
بازارهای زیرمجموعه فرابورس شامل «بازار اول»، «بازار دوم»، «بازار پایه زرد»، «بازار پایه نارنجی»، «بازار پایه قرمز»، «بازار سوم یا بازار عرضه»، «بازار دارایی فکری»، «بازار شرکتهای کوچک و متوسط (SME)»، «بازار ابزارهای نوین مالی»، «بازار مشتقات» و «بازار توافقی» است. در ادامه موارد مهم از این لیست را مورد بررسی قرار میدهیم. این تنوع بازارها، فرابورس را به محیطی پویا با سطوح مختلف ریسک و بازده تبدیل کرده است.
در بازارهای اول و دوم فرابورس، معاملات سهام شرکتهای سهامی عام و شرکتهای تعاونی سهامی عامی انجام میشود که شرایط مورد نیاز برای ورود به این بازار را داشته باشند. این بازارها از نظر ساختار، شباهت بیشتری به بورس دارند و ریسک کمتری نسبت به بازار پایه فرابورس متوجه سرمایهگذاران است.
شرکتهایی که شرایط لازم برای ثبت در بازارهای اول و دوم بورس و فرابورس را ندارند، بسته به شرایط خود در یکی از بازارهای پایه فرابورس یعنی بازار پایه زرد، نارنجی یا قرمز قرار میگیرند. سرمایهگذاری در بازار پایه نیازمند دقت، تحلیل و مدیریت سهام آگاهانهتری است، چرا که ریسک نوسانات قیمتی در این بازار بالاتر میباشد.
بازار عرضه فرابورس محلی برای عرضه اوراقی است که نتوانستهاند مجوز پذیرش دریافت کنند. علاوه بر این پذیرهنویسیها هم در این بازار انجام میشوند. لازم بهذکر است معاملات ثانویه اوراق در این بازار انجام نمیشود و بازار سوم صرفا محل عرضه اوراق است. این بازار نقش مهمی در معرفی اولیه اوراق و شرکتها به سرمایهگذاران ایفا میکند.
برخی از صندوقهای سرمایهگذاری از جمله لبخند فارابی، اوراقی مانند اسناد خزانه اسلامی و تسهیلات مسکن از جمله ابزارهای نوین مالی بهشمار میروند که در بازار ابزارهای نوین مالی فرابورس مورد معامله قرار میگیرند. این ابزارها به تنوعبخشی سبد سرمایهگذاری و افزایش انعطافپذیری سرمایهگذاران کمک میکنند.
در حال حاضر اوراق اختیار فروش تبعی بهعنوان یکی از زیرمجموعههای بازار مشتقات فرابورس در این بازار مورد معامله قرار میگیرد. لازم به ذکر است اوراق اختیار فروش تبعی به دو دسته کلی «بیمه سهام» و «تامین مالی» تقسیم میشوند. بازار مشتقات ابزاری مناسب برای پوشش ریسک و کنترل نوسانات بازار سرمایه به شمار میآید.
سومین تفاوت بازارهای بورس و فرابورس، ارزش سهامهای شرکتهای حاضر در هر کدام از این بازارها میباشد. شرکتهای بورسی معمولا ارزش سهام بیشتری نسبت به شرکتهای حاضر در فرابورس دارند اما سازمان بورس اوراق بهادار، بهعنوان نهاد ناظر بر فعالیتهای مالی و عملیاتی شرکتهای بورس و فرابورس، نظارت کامل دارد. این تفاوت ارزش بازار، تأثیر مستقیمی بر میزان نقدشوندگی و سطح ریسک سرمایهگذاری دارد.
فرآیند دریافت اعتبار از بانک توسط شرکت های حاضر در فرابورس نسبت به شرکت های بورسی آسان تر می باشد. از طرفی دیگر، میزان مالیات شرکت های بورسی 10 درصد و میزان مالیات شرکت هایی که در فرابورس حضور دارند 5 درصد از سایر شرکت هایی که در هیچ کدام از بازارها حضور ندارند پایین تر است. این مشوقهای مالی، انگیزه شرکتها برای ورود به بازار سرمایه را افزایش میدهد.
آخرین تفاوت بازارهای بورس و فرابورس، زمان فعالیت آنها میباشد. مدت زمان فعالیت بازار فرابورس نسبت به بازار بورس، منعطفتر و بیشتر است.
بازار بورس از شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۹ صبح تا ۱۲٫۳۰ (به غیر از تعطیلات رسمی) فعالیت میکند، اما ساعات کار فرابورس از انعطاف پذیری بیشتری برخوردار است. این انعطافپذیری میتواند فرصتهای معاملاتی متنوعتری را در اختیار فعالان بازار قرار دهد.
در این مقاله، اطلاعاتی جهت آشنایی در مورد بازارهای بورس و فرابورس به شما ارائه دادیم. تلاش شد تا با بررسی ساختار، تفاوتها، مزایا و ویژگیهای هر یک از این بازارها، دیدی شفاف و کاربردی نسبت به بازار سرمایه ایران در اختیار شما قرار گیرد. اگر شما مدیر یک شرکت بورسی و یا یک شرکت فرابورسی هستید و میخواهید به بهترین شکل ممکن به امور مربوط به سرمایهگذاران خود رسیدگی کنید، می توانید از سیستم مدیریت امور سهامداران و پورتال سهامداران شرکت رایورز استفاده نمایید. مدیریت صحیح ارتباط با سهامداران، شفافیت اطلاعاتی و پاسخگویی دقیق به سرمایهگذاران، نقش مهمی در افزایش اعتماد، حفظ اعتبار شرکت و بهبود جایگاه آن در بازار سرمایه دارد.
استفاده از راهکارهای نرمافزاری تخصصی میتواند فرآیندهای مربوط به مدیریت سهام، اطلاعرسانی به سهامداران و انجام امور قانونی را سادهتر، سریعتر و دقیقتر نماید.
در نهایت، انتخاب ابزار مناسب برای مدیریت امور سهامداران، گامی مؤثر در مسیر رشد پایدار شرکتها و ارتقای تعامل آنها با فعالان بازار سرمایه خواهد بود.
مهمترین تفاوت بورس و فرابورس در شرایط پذیرش شرکتهاست؛ بورس قوانین سختگیرانهتری دارد، در حالی که فرابورس با انعطافپذیری بیشتر، امکان ورود شرکتهای کوچکتر و نوپا را فراهم میکند.
شرکتهایی که شرایط سختگیرانه بورس را ندارند اما از نظر ساختار مالی و شفافیت قابل پذیرش هستند، میتوانند در یکی از بازارهای فرابورس مانند بازار اول، دوم یا پایه پذیرش شوند.
میزان ریسک به نوع شرکت و بازار انتخابی بستگی دارد؛ بهطور کلی شرکتهای بورسی ثبات بیشتری دارند، در حالی که برخی بازارهای فرابورس بهویژه بازار پایه، ریسک بالاتری برای سرمایهگذاران دارند.
بله، شرکتهای پذیرفتهشده در فرابورس نسبت به شرکتهای خارج از بازار سرمایه، از تخفیفها و معافیتهای مالیاتی برخوردار هستند که این موضوع یکی از مزایای مهم حضور در فرابورس است.
استفاده از سیستمهای مدیریت امور سهامداران و پرتال سهامداران، به مدیران کمک میکند تا اطلاعرسانی شفاف، پاسخگویی سریع و مدیریت مؤثرتری در تعامل با سرمایهگذاران داشته باشند.
آنچه در این مقاله میخوانید
سوالی دارید از ما بپرسید
تلفن: ۸۴۳۶۳۰۰۰-۰۲۱
خیابان خالد اسلامبولی (وزرا) خیابان هجدهم شماره ۳۰
خیابان ولیعصر نرسیده به توانیر خیابان لنکران شماره ۵
۰۲۱−۸۴۳۶۳۰۰۰
info[@]rayvarz.com
